Ngũ bội tử là gì? Phân loại, tác dụng và cách dùng chuẩn khoa học

Ngũ bội tử được biết đến là một trong những dược liệu rất đặc biệt, có vị chát thường được sử dụng để điều trị một số bệnh về đường tiêu hóa, chảy máu cam, sát trùng vết thương ngoài da,…

Để hiểu rõ hơn về loại dược liệu này, bạn hãy cùng chúng tôi tìm hiểu thông tin về ngũ bội tử là gì, phân loại, tác dụng và cách sử dụng ra sao? Mọi thông tin sẽ được chuyên gia của chúng tôi giải đáp trong bài viết này. 

Ngũ bội tử là gì?

Ngũ bội tử có tên khoa học là Galla Sinensis là những túi đặc biệt do nhộng của con sâu ngũ bội gây ra trên những cuống lá và cây của cây muối (Rhus chinensis Muell), còn theo Đông Y thì được gọi là cây diêm phụ mộc.

Hình ảnh ngũ bội tử
Hình ảnh ngũ bội tử

Vào mùa hoa tháng 8, ở một số cành non và cuống lá của cây muối bị một giống sâu đục sẽ xuất hiện những chỗ sùi lên giống kén sau có nhiều những hình dạng khác nhau, dài từ 3 – 6cm. 

Trên bề mặt của ngũ bội tử có lông mịn, ngắn và có màu xám nhát, có chỗ màu đỏ nâu. Khi bẻ ra thầy thành dày khoảng từ 1 – 2mm. Trong có lông nhỏ trắng như len và mảnh con sâu. 

Phân loại ngũ bội tử

Ngũ bội tử thường được chia thành 2 loại Âu và Á chúng có hình dạng và màu sắc không giống nhau: 

  • Ngũ bội tử Âu là tổ được tạo nên từ một loại côn trùng cánh vàng (Cynips gallae tinctoriae Olivier) khi loại côn trùng này chích để có thể đẻ trứng trên cành non cây sên (Quercuss lusitanica Lamk). Trong quá trình phát triển của sâu thì các mô thực vật bao quanh sâu non cũng phát triển, to dần tạo thành kén sâu. Loại này thường có hình cầu, có cuống ngắn, đường kính từ 10 – 20mm, thành dày, màu thay đổi xám, xanh lâu, vàng lâu và thường xuất hiện lỗ khi sâu trưởng thành cắn để có thể chui ra. 
  • Ngũ bội tử Á do loài sâu Schlechtendalia chinensis Bell tạo nên từ cây muối. Cây muối hay còn được gọi là Diêm phu mộc là một loại cây nhỏ cao, lá kép, mép lá có khía răng cưa, lá có lông mềm, cuống lá hình trụ. Cây muối thường mọc nhiều ở các tỉnh miền núi Tây Bắc của nước ta. Ngũ bội tử Á thường có kích thước to hơn loại Âu, thành mỏng hơn, dễ vỡ, có màu xám hồng, bên ngoài có lông tơ ngắn và rậm. 2 loại này đều có vị chát. 

Ngũ bội tử thường được thu hoạch vào tháng 9. Người ta hái về, hấp với nước sôi từ 5 – 7 phút để cho giết sâu bên trong rồi phơi phô là được. 

Thành phần hóa học và tác dụng của ngũ bội tử

Thành phần hóa học

Thành phần hóa học chính của ngũ bội tử là Tanin, thuốc loại Tanin gallic. Loại Âu thường có hàm lượng Tanin từ 50 – 70%. Ngoài ra, còn có một số chất như Acid Gallic 2 – 4%, Acid Ellagic, một hàm lượng nhỏ tinh bột và Canxi Oxalat. 

Ngũ bội tử là dược liệu có nhiều tinh chất quý
Ngũ bội tử là dược liệu có nhiều tinh chất quý

Vi phẫu ngũ bội tử Á: Biểu bì dày đặc bởi các lông che chở đa bào, ngắn, đỉnh nhọn. Trong các mô mềm rải rác có các bó Liber. Trong các tế bào mô mềm rải rác có chữa Canxi Oxalat hình cầu gai. 

Bột có màu vàng xám, vị chát. Đặc điểm chủ yếu cũng là những mảnh biểu bì mang nhiều lông che chở. Các mảnh mô mềm có chứa các hạt tinh bột, tinh tế Acid oxalat hình cầu gai.

Tác dụng dược lý của ngũ bội tử

  • Ngũ bội tử có thành phần chủ yếu là Tanin. Tanin có tình chất làm tủa Protit, các tổ chức của da, niêm mạc, vết loét khi được tiếp xúc với Tanin sẽ tủa và đanh lại, tạo thành một lớp cứng giúp làm đông máu, ngừng chảy máu.
  • Do Tanin trong ngũ bội tử có tác dụng cầm máu, các tế bào của hạch phân tiết ra cũng bị đông lại và giúp làm giảm sự bài tiết các dịch, các vết loét sẽ được khô ráo. 
  • Tanin cũng có tác dụng tủa với các chất Ancoloit, làm giảm quá trình hấp thụ do đó có thể được sử dụng làm thuốc giải độc. 
  • Ngũ bội tử cũng là một trong những nguyên liệu chế biến tanin tinh khiết và chế mực viết. 

>> Xem thêm: 8 Tác dụng của cây phèn đen trị bách bệnh, cách số 6 thần kì nhất

Cách dùng ngũ bội tử chuẩn khoa học nhất

Theo một số tài liệu y thuật cổ thì ngũ bội tử có vị chua, tính bình vào 3 kinh phế, thận và đại trường. Có tác dụng giúp cơ thể liễm phế, giáng hỏa chỉ huyết, sáp trường. Dùng để chữa phế hư sinh ho, mụn nhọt, kiết lỵ lâu ngày, bệnh trĩ,…

Ngũ bội tử được sử dụng theo nhiều cách khác nhau
Ngũ bội tử được sử dụng theo nhiều cách khác nhau

Ngũ bội tử dụng làm thuốc thu liễm trong một số bệnh như ỉa lỏng, lỵ xuất huyết, giải độc, hoàng đản.

  • Điều trị viêm loét miệng: Sử dụng 0,5 – 1gr dưới dạng thuốc sắc dùng để súc miệng giúp điều trị hiệu quả nhiệt miệng và viêm loét trong miệng. 
  • Chữa đi đi ngoài phân lỏng: Ngũ bội tử tán thành bột thêm hồ vào vo thành viên bằng hạt đậu xanh, ngày sử dụng 15 – 20 viên sẽ giúp điều trị hiệu quả căn bệnh này. 
  • Trẻ con bị trớ : Sử dụng 3gr Ngũ bội tử, một nửa để sống, nửa còn lại đưa đi nướng chín, cam thảo 20gr. Tất cả đưa đi tán nhỏ. Mỗi lần sử dụng 2gr bột này, dùng cùng nước cơm hoặc cháo.
  • Trị vết thương do bỏng: Ngũ bội tử 80 – 100gr tán thành bột, 250gr dấm đen, 20gr mật ong, ngô công 1 con tán bột, trộn đều thành cao, phết lên vải mỏng để đắp vào vết sẹo bỏng, giúp cho vết bỏng mềm và băng lại. 

Trên đây là một số thông tin về Ngũ bội tử mà bạn có thể tham khảo. Hy vọng, với những thông tin trên có thể giúp  bạn phần nào hiểu hơn về loại dược liệu này. 

SHARE
Xin chào! Tôi là bác sĩ Nguyễn Bá Vưỡng sinh ngày 25/06/1959 tại Hà Nội. Chỗ ở hiện nay Xuân La, Tây Hồ, Hà Nội. Văn bằng chuyên môn: Bác sĩ, Phạm vị hoạt động chuyên môn: Khám, chữa bệnh Nội khoa, chuyên khoa Y học cổ truyền. Khẩu hiệu của bản thân: Nếu bệnh tật là sóng dữ thì y học chính là thuyền lớn vượt biển khơi. Sở thích: Tìm hiểu và nghiên cứu các đề tài khoa học về đông y. Đặc biệt là những bệnh lý liên quan đến các tổn thương về cột sống cũng như hệ xương khớp của con người. Hiện tôi là bác sĩ tại Phòng chẩn trị y học cổ truyền Tâm Minh Đường và tác giả chịu trách nhiệm nội dung trên website:ancotnam.vn, biên tập nội dung về sức khỏe trên website:tamminhduong.com của nhà thuốc Tâm Minh Đường. Tôi từng làm việc tại Viện Y học cổ truyền Quân đội với chức vụ chuyên môn là phó khoa Đông y của Viện Y học cổ truyền Quân đội, đồng thời mang trên mình cấp bậc quân hàm Đại tá. Tôi được Bộ trưởng Bộ Quốc Phòng cấp chứng chỉ hành nghề khám chữa bệnh ngày 15/09/2012 theo công văn số 050088/CCHN-BQP của Bộ Quốc Phòng. Tôi có hơn 30 năm kinh nghiệm hoạt động và công tác với nghành y, được tiếp xúc với nhiều bệnh nhân, nổi bật trong số đó là các bệnh nhân xương khớp. Tôi đã cùng với những đồng nghiệp của mình tại nhà thuốc Tâm Minh Đường (Bác sĩ Hoàng Thị Lan Hương, Bác sĩ Lương Đức Chương,…) nghiên cứu và bào chế thành công bài thuốc An Cốt Nam. Sản phẩm Đông y tiên phong trong lĩnh vực điều trị các bệnh xương khớp nguy hiểm như thoát vị đĩa đệm, thoái hóa cột sống, thoái hóa đốt sống cổ, gai cột sống, đau thần kinh tọa,… không tái phát. Ngoài ra, còn nghiên cứu và bào chế ra các sản phẩm Cao Bình Vị - Chữa bệnh dạ dày, Cao Bổ Thận – Điều trị các bệnh thận, Cao Bổ Phế - Chữa các bệnh hô hấp, Cao Đại Tràng – Chữa các bệnh đại tràng, Cao Tiêu trĩ – Chữa bệnh trĩ. Địa chỉ cơ quan: 138 đường Khương Đình, Phường Hạ Đình, Quận Thanh Xuân, Hà Nội Hashtag #bac_si_nguyen_ba_vuong #bacsivuongtamminhduong

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here